Սեր

(Ձ ո ն)
Գիտնալով, լա՛ւ գիտնալով, որ պէտք չունիս դուն անոր՝
Ահա նորէն ես իմ անձս հոս էջերով քեզ տուի…
Ներողութի՛ւն նուէրին համար անպէտ, անշնորհ.

Հոգիս իմս է և որքան թուիմ յանձնել զայն այստեղ
Անցորդներուն անծանօթ, իւրաքանչիւր էջի վրայ,
Հոգիս ի՛մս է և ոչ ոք պիտի ամբողջ զայն ճանչնայ
Իր լոյսերովը պայծառ, իր մթութեամբը ահեղ։

Առտուն կանուխ՝ ո՞վ է որ
Դուռըս այսպէս կը զարնէ…
Դո՞ւն, սպիտակ ու աղուոր
Երա՛զ… կուգա՛մ, ըսպասէ՛,

Չեմ ըմբռներ, թէ ի՛նչպէս ոմանք կ՚ապրին երջանիկ
Թշուառութեանց մէջ այսչափ. կ՚ապրին անփոյթ՝ խորհուրդին
Դէմ այս խորունկ. չարութեանց, տխմարութեանց այս մօտիկ՝
Կ՚ապրին խաղաղ, իբրև թէ լոկ հայելի մ՚ըլլային…։

Դո՛ւն, գթասիրտ ու գթացուած տկարութիւն,
Քեզ զօրութեան վերածելու համար որքա՜ն
Պէտք է արցունք թափել տայ մարդը մարդերուն
Եվ իր աչքէն որքա՜ն արցունք պէտք չէ իյնան։

Անուն չունի, հունտն ինչի է, չեմ գիտեր,
Բայց կը շարժի, բայց կ՚աշխատի մութին մէջ.
Հողն անոր շուրջ կը զգայ հպարտ սարսուռներ.
Ինկե՜ր է սաղմն իր մէջ կեանքի մը անվերջ։

Կ՚անդրադառնամ. խարազանն հիմայ կ՚իյնայ ձեռքէս վար,
Մինչդեռ առաջ՝ շաչելով օդին մէջ ծակ կը բանար,
Ուր կ՚երթային կորսըուիլ մարդերն, իրերն այն ամէն,
Որ սիրտս իրենց չարութեամբ, տգեղութեամբ կը ճնշեն։

Մնա՜ս բարով…։ Բայց դեռ ոչ. պիտի ըսեմ քիչ յետոյ
Մնաս բարով, ու միջոցն ահագնամեծ հաստատուի,
Բացուի՜ պիտի մեր միջև և սկսուի պիտի, օ՜հ,
Նոր ժամանակ մը հոսիլ՝ ամայութեան, կորուստի՜…։

Անապատին վրայ գիշեր…։ Կ՚ըլլայ գիշերն առաւօտ.
Կրկներևոյթ մը շքեղ կը կախուի հոն՝ օդին մէջ։
Յետոյ յանկարծ կ՚անհետի… և իրիկունը մսկոտ
Կ՚իջնէ նորէն, կը դողան նորէն աստղերը անշէջ։

Օ՜հ, զանգակնե՜ր, զանգակնե՜ր…։ Ու ծաղիկնե՜ր, ծաղիկնե՜ր…
Երկինք կապոյտ է այնքա՛ն, երկինք ա՛յնքան է թեթև,
Որ զայն գրկած եմ կարծես, մինչ ճամբան ալ՝ գետնէն վեր
Ելած կարծես՝ կը բռնէ զիս աշխարհի ի վերև։

Ահ, եթէ դուն չճանչնաս՝ ալ ո՞վ կրնայ ճանչնալ զիս,
Դո՛ւն, հեռաւոր մանկութիւն՝ որմէ եկայ համրաբար
Եվ որ հիմայ անցեալին վրայ պառկած կ՚երևիս՝
Երազափայլ ու գացած կարծես աշխարհ մը օտար։

Բայց դուն, անհուն զաւկի սէր, ինչպէ՞ս իմ մէջըս ինկար,
Անապատին մէջ ինկած ազնիւ հունտի մը նման,
Որ կռծեցաւ ծլելուն սպասելով ընդ երկար,
Իր յոյզն իզուր ուղղելով երկրի յոյզին միութեան։

Ես այս գիշեր կը ծախեմ յիշատակներըս ամէն…
Կէս գիշերի լուսնին տակ կ՚ուզե՞ս որ մենք սակարկենք.
Ինչպէ՞ս, չունի՞ս դուն ինձի բան մը տալիք փոխարէն.
Բայց միայն շուքըդ, տղա՛ս, հասակիդ շուքը աննենգ…

Իմ մէկ հատի՛կըս հիմայ, որ կը դիտես զիս վհատ,
Հայելիին ջրհորէն,
Քեզի նման ու քեզմով կը նայիմ ես ալ վրադ
Երկարօրէն, ծանրօրէն…։

Ապագա՛ն ահա կը ժպտի՜ նորէն՝
Ծեծ կերած, լացող տղու մը նման,
Որ կը նշմարէ փողոցին խորէն
Կապիկ մ՚ու իր տէրն՝ որ կը մօտենան։

Գիրքերու մէջ կան ի՜նչ վեհ զգացումներ, խորհուրդներ…
Ինչ որ ունի լաւագոյն՝
Մարդը խլեր է իրմէ, ծալեր, ի պահ է դրեր
Կողքերու տակ գոյնըզգոյն։

Դաշտերուն մէջ, դիտեցէ՛ք, նոր-նոր ծիլեր կը հառնեն,
Որոնք փո՞ւշ են, թէ ցորեն՝ դեռ չեմ գիտեր. չե՜մ գիտեր.
Թերևս փո՛ւշ են անոնց ստամոքսին, որ, կուշտե՛ր,
Նաշիհը չեն տար այլոց, մինչ նոթիին՝ են ցորեն։

Խնդալ պէտք է, լոկ խնդալ — տղաս խորհուրդ կուտայ ինձ —
Մարդոց վրայ, որ ատոր են միմիայն արժանի.
Ուրիշ ամէն բան ժանգ է հոգւոյն համար, որ պղինձ՝
Ծիծաղին խիստ շփումով կը մաքրուի, կը փայլի։

Նեղո՛ս սրբազան, ո՜վ ծիրանաւոր,
Վետ ի վետ մինչև ոտքերըդ իջնող
Վառ պատմուճանով, զոր եկան բոլոր
Իշխանք համբուրել, շարժել դող ի դող։

Կ՚երթաս ճամփէ մը, որուն վերջը ծանօթ է քեզի,
Հասակիդ չափ ու լայնքիդ փոս մը, որուն կը լընուն
Իսկոյն բացուածքն ու զքեզ առանց օդի և լոյսի
Կը ձըգեն հոն առանձին, կեր և ընկեր որդերուն։

Երբ կը խորհիմ, թէ ականջներս օր մը պիտի չլըսեն ա՛լ.
Ա՛լ չշարժին, ա՛լ չբռնեն պիտի մատներս. բազկերակի
Սա կապոյտ թելս՝ օր մը չըլլայ պիտի այսպէս առաձգեալ,
Լեցուն, տրոփուն, այլ փսորած որդի մը պէս պիտի թափի,

Ինչպէս նաւու մը վրայ փոթորիկի միջոցին՝
Ես ոտքս ամուր կը կոխեմ, բայց կը սահիմ, կը նետուիմ
Մէկ կողմէն միւսը, աւա՜ղ, գաղափարաց գետինին
Եվ կը խորհիմ, թէ կեանքին վերև ան շա՜տ է ճղճիմ։

Երեկ գիշեր ես տեսայ, ես տեսա՜յ քունն իմ վրաս…
Անկողնիս շուրջ կը հածէր, կուզէր մարմինս ու հոգիս,
Թևերն անվերջ կը շարժէր և միջոցէն մաս առ մաս
Ամէն սնունդ վանելով՝ կ՚ուզէր հիւծել, մարե՜լ զիս։

Քարեր միայն, քարե՜ր անթիւ, իբրև սիւն,
Իբրև արձան, կեանք ստացած սուրբ քարեր։
Հողը զանոնք նորէն իր ծոցն էր առեր,
Անոնք հողէն առին նորէ՛ն յարութիւն։

Ես պզտիկ ու մեծ շատ մը սէրերու
— Արշիպեղագո՜ս — նաւելով մէջէն,
Առանց ոչ մէկուն քով խարըսխելու
— Ի՜նչ խենթ, խե՜նթ էի — հասած եմ բաց ծով…

Ա
Քառասունին՝ կ՚ըսենք ա՛լ. — Կը հեռանաս մենէ, կեա՛նք.
Զգալապէս՝ երեկէն աւելի մութ է այսօր.
Մինչև երեկ լեռն ի վեր ելած էինք, արդ կ՚իջնանք,

Իմ նոր սենեա՛կըս ահա՝ չորսի վրայ հինգ կանգուն.
Իր տեսարանը ի՜նչ փոյթ, կարասիները ի՜նչ փոյթ,
Այս միջոցին մէջ ամէն առտու, ամէն իրիկուն
Պատմութիւններ ինձ պատմէ պիտի իմ մատըս ճկոյթ։

Կ՚ուզեմ մէկը — ուզելու վարժութիւնն իսկ կորուսէր,
Կարծես մոռցե՜ր եմ հիմայ —
Որ փոյթ չէ, թէ ինձ համար չզգայ ոչ տենչ ու ոչ սէր՝
Բայց որ իմ սէրըս գիտնայ…։

Անգամ մըն ալ դուն սևցա՜ր աչքիս առջև, հին պատկե՛ր
Բլուրներու մէջտեղէն անցնող ծովուն դարձդարձիկ,
Որուն կապոյտը կ՚առնէ մերթ զմրուխտի երանգներ
Ու կ՚օրրէ մերթ սպիտակ ամպը իր մէջ ցոլացիկ։

Հիւանդ, հիւա՜նդ է տղաս… Այս մըտածումն, ամէն հեղ,
Զիս կը նետէ երկընքի դէմ զայրոյթով մը ուժգին,
Մինչ երկվայրկեան մը յետոյ՝ իմ անկումիս մէջ ահեղ
Ես կը մնամ շնչասպառ, սեղմած իմ վէրքը վէրքին։

Հաշուեհարդար. ի՞նչ մնաց, կեանքէն ինձի ի՞նչ մնաց.
Ինչ որ տուի ուրիշին, տարօրինա՜կ, ա՛յն միայն.
Խանդաղատանք մը ծածուկ, օրհնութիւններ անիմաց,
Երբեմն հատնումը սրտիս ու մերթ արցունք մը անձայն…։

Երեկ գիշեր — չեմ գիտէր երե՞կ էր ան, թէ երազ —
Սիրոյ մօտէն ես անցայ, եղայ ա՛յնքան մօտ, ա՛յնքան՝
Որ, ա՛հ, դըպա՜յ իսկ անոր ու ան փախաւ հազիւ հազ
Եվ դեռ մատներըս կարծես գլխու պտոյտ կ՚ունենան…։

Պիտի քալե՜մ յաւիտեան այս երազին յետևէն,
Ո՛ւր որ ըլլամ, ո՛ր աստղին կամ ո՛ր ամպին ալ ներքև,
Սիրտըս ուրախ, թէ տըխուր, քայլերըս ծանր կամ թեթև,
Շուրջըս ամպրոպը գոռայ, թէ զեփիւռները թևէն…։

Մէկո՛ւն հոգին տեսայ ես
Ու սիրեցի՝ ձևերէն
Ու քայլերէն՝ որ կ՚ելլեն,
Կարծես միշտ վե՜ր աշխարհէս…։

Ոչ ո՞ք նորէն այս գիշեր,
Ոչ ո՞ք որ զիս լսէր գեթ,
Որ քիչ մը զիս գուշակէր,
Որ, ո՛վ գիշեր, հմայքէդ

Ո՛չ մէկ բարեկամ… Ու սիրտս ա՛յնչափ բան
Ունի ըսելիք՝ ծանըր ու թեթև,
Այնչափ բան, որոնք բերնի վրայ կուգան
Երբ լսող մը կայ, ներո՜ղ մը նաև։

Ատենոք հունտ մը յոյսի՝ հոգիիս մէջ կը բանար
Ուրախութեան ծառ մը մեծ…։ Լուսածաղիկ, լուսավառ
Աչք մը՝ սուզուած աչքիս մէջ, ձեռք մը ձեռքիս մէջ թողուած,
Կը վազցընէր հևիհև սանձակոտոր սիրտս յանկարծ։

Ահաւասիկ, որ կը խորհիմ յիմարի՜ պէս,
Մեղսակցութեամբն այս գիշերին կախարդական,
Թէ դուն կրնաս, թէ դուն թերե՜ւս պիտի ուզես
Ինձի իջնել՝ ինչպէս հորին մէջ լուսընկան։

Խեղճ պզտիկ հաճո՛յք, ահա վերջացար,
Եվ ուզեցի ե՛ս, որ շուտ վերջանաս…
Երա՛զս էր զքեզ հեշտիւ, համրաբար,
Հազուագիւտ խորտի՛կ խորել՝ մաս առ մաս…

Իմ թուխ հրեշտա՛կըս աղուոր, իմ սպիտակ, լուսափայլ
Հրեշտակներէս վերջ այնքան… զերթ ջահ մը սև հասպիսէ
Դուն կը շողաս և լոյսիդ մէջ կը մնամ հոգեզմայլ՝
Գիշերագնաց զերթ ճամբորդ, որ շուրջն յանկարծ կը տեսնէ…

Իմ գիւղըս, մի՜շտ, իր լայն ու լոյս երկինքով,
Իր արտերուն յղութիւնովը հանդարտ,
Մանկութիւնովն աղբիւրներուն իր թոթով
Եվ լեռներուն լրջութիւնովը զուարթ,

Ծառի փափուկ ծաղիկնե՛ր, ես աւելի փափկօրէն
Սիրած եմ ձեզ, սկսեալ մանկութեանս հին օրերէն,
Քան ձեր քոյրերը գետնի՝ ածուներու մէջ ծաղկող,
Թաղարներու մէջ բացուած, շարուած կարգով, տող առ տող,

Կը մօտենայ յիսունն ալ, հսկայաքայլ՝ առջևէն
Ձգած իր շուքը տգեղ, ծաղրանկա՛րը անոր,
Զոր իմ յոյսիս և յուշիս պատերը դեռ կը պահեն
Բանտարկըուած իրենց մէջ, ծնած, չիշխա՜ծ թագաւոր…։

Ջուրերուն վրայ ստուերներ դանդաղօրէն կը հառնեն,
Մեկնումէն ետք արևին, ջուրերուն մութ յատակէն…։
Հեռուն՝ ծովերն ու լիճերն ու հոս՝ գետերը բոլոր,
Պարտէզներու մէջ փորուած աւազաններն իսկ կլոր

Քերթուած մըն ալ, ճիշդ հիմայ,
Թիթեռնիկի մը նման,
Պիտի ծակէ ու դուրս գայ
Առագաստէն զգացման…

Սըլացիկ, մաքուր,
Մաքրութեամբ մ՚որ դուրս
Կը զեղու և ուր
Կը մխայ զմուռս՝

Ա
Աստուա՛ծ իմ, եթէ կարելի չէր որ
Ամէնքն ըլլային սափոր օրհնըուած՝
Լեցուն բարութեան գինիով հզոր,

Վանդակորմին առջև հոն, կիսաբոլոր, քովէ քով,
Գլանաձև թաղիքէ գլխանոցներ մեղրագոյն
Եվ մութ կապոյտ կրկնոցներ, — անշարժ, գետին նայելով,
Շարուած են լուռ դերվիշներն, անդրեշարքի մը հանգոյն:

Ինչպէ՞ս այս իղձն էր ծներ, — կ՚ուզէի սուրբ ըլլալ ես,
Բայց ճշմարիտ, իրական, սրբոց շարքին մէջ դասուած.
Սուրբի կեանքով մը ապրած, նահատակուած սուրբի պէս,
Սուրբ մը՝ գացող ու տեսնող արքայութեան մէջ Աստուած։

Ի՞նչ կընես, քերթո՛ղ, Հոգիին համար,
Ջերմութիւն ու լոյս, որ վերէն իջած՝
Հոգիիդ կրակ ու ճաճանչ կ՚ըլլար…
Որքա՜ն արգելքներ դուն անոր դիմաց,

Ո՛վ քիմիկոս, ո՛վ ֆիզիկոս, թոյլ տուէք,
Որ ձեզ պըվէտ մը ողջունէ յուզումով
Եվ իր ճակտէն, զոր կը բռնէ բարձր ու սէգ,
Կազմէ փառքին ձեր պատուանդանն ապահով…

Մոռնա՜լ, մոռնա՜լ… Մէկը միւսին յետևէն՝
Մոռնալ բոլոր ճամբաներն,
Ուրկէ անցար և կամ չանցար… ու մոռնա՜լ
Եղածը հոն, չեղածն ալ…

Քեզ գիշերին մէջէն կ՚ոգեմ, մեծ Արե՛ւ,
Որ ամէն բան կ՚ընես ինքզինքը քեզմով,
Որ Աստուծոյ դէմքն ես կարծես մեր վերև՝
Անոր նման մենէ հեռու և մեր քով…

Ինչպէս ծոցէն գիշերուան մը խոր խաւար, կուպր ու ձիւթ,
Որ կը պատէ դաշտն անծայր, մարդը գացող այդ դաշտին
Վրայ մինակ, մոլորած՝ կը յիշէ յոյսն ահագին,
Այնպէս զքեզ կը յիշեմ, ուրախութի՜ւն անստգիւտ…

Տուներուն վրայ կայմեր, կայմեր, կայմեր ահա…
Անառագաստ կը ճամփորդեն տուներն հիմայ՝
Երկար ու կարճ, կարճ ու միջին ալեաց վրայ,
Լոկ բարակուկ այդ կայմերով՝ տուներն հսկայ…