Ականջդ բեր ասեմ

(Նախերգանքի փոխարեն)
Բոլոր օրերից գուցե առավել անգույն-տարտամը
Այս օրն էր, որ կար,
Իսկակա՛ն միջակ ու տափակ մի օր,

Կարող եմ կյանքում ես շա՜տ բան անել,
Բայց անկարող եմ ինձանից վանել
Իմ երկվորյակին՝
Անկեղծությո՛ւնը։

Ե՛ս, որ կարող եմ ինքըս ինձ կոչել
Եկած ապագա,
Ես նաև քայլող հիշողություն եմ՝
Ապրո՜ղ պատմություն։

Քիչ է պատահում, որ ինքըս ինձնից
Փոքր ինչ գոհ լինեմ։
Դժգոհ եմ հաճախ,
Ուրեմըն՝ մարդ եմ ու դեռ ապրում եմ։

Ես վերածնողն եմ խորին լռության
Եվ թարգմանիչը անորոտ շանթի.
Գարնան աշկերտ եմ
Ու սիրո վարպետ.

Իսկ քարածու՜խը…
Երբ նա վառվում է
Ձմեռվա ցրտին,
Հին վառարանում,

Մտքովըս հաճախ բաներ են անցնում,
Որ շատ է նման խելագարության.
Երբ որ տավարն է ծաղիկ արածում՝
Չեմ զգում ո՛չ ցավ,

Հափշտակվե՞լս…
Այնքա՜ն նման է ուշաթափության.
Շատ կարճ է տևում,
Թվում է երկար։

Ինձ մեկ-մեկ նույնիսկ այնպես է թվում,
Թե ես քնել եմ այն թագուհու հետ,
Որին կոչում են Կլեոպատրա։
Քնել եմ, հետո… առավոտ ծեգին

Այնտեղ, որտեղ ինձ դուք չեք համըզգա,
Այնտեղ, որտեղ ինձ չեք համաձայնի,
Չշտապեք, խնդրեմ, իսկույն համարել
Ուղեղի քաղհան

Չե՛մ սիրում արխիվ ու գերեզմանոց։
Բայց երբ ճամփամերձ ծառեր եմ տեսնում,
Թփեր ու խոտեր՝
Փոշու մեջ կորած,

Երբ ջահելությունս անցնում է արդեն,
Ես նո՜ր հասկացա,
Որ շատ եմ նման փետրվար ամսին.
Գիտեմ կարճանալ ու երկարանալ —

Թռչունի երամ խրտնեցընելիս
Ինձ ամեն անգամ այնպես է թվում,
Թե փախցըրեցի մի խումբ… հղացում։

Ամեն մեկն ունի մասնագիտություն։
Հացթուխն ալյուրից ու մաքուր ջրից
Հրի օգնությամբ տաք հաց է թխում,
Տաք՝ սիրահարի ափերի նման։

Ինչ դառնա՞մ։
Դառնամ
Ոչ միայն խորունկ հանքահորերում
Օդափոխություն,

Մտերմուհիս է նաև… գիշերը։
Երբ նա՝ լանջաբաց նեգրուհու նման,
Ինձ է հանձնըվում
Ու տիրում է ինձ՝

Արտառո՞ց եմ ես,
Անհասկանալի՞։
Ոչի՜նչ,
Քեզ կօգնեն,

Հիասթափվե՞ըլս…
Ի՜նչ ասեմ, ինչպե՞ս։
Չէ՞ որ այդ մասին խոսելու համար
Ստիպված պիտի ես վերապատմեմ

Վարդերի կարմիր ճիչն եմ ես լսում
Իմ ծխամորճի դառն ծխի միջից
Ու ձմռան ճերմակ սառն ծխի միջից։
Փոքրիկ մի թռչուն,

Ես եղբա՜յր չունեմ,
Մայրս էլ մեղք չունի.
Ծնել է,
Սակայն ծնելը քիչ է,

Մնալով նո՛ւյնը,
Նո՛ւյնը լինելով՝
Մեծանո՜ւմ եմ ես,
Շարունակվո՜ւմ եմ,

Իսկ երբ մենակ եմ քայլում դաշտերով
Ու միայն ես եմ ինձ զրուցակից՝
Ստորերկըրյա անտես ջրերի
Վեճն ու աղմուկն եմ պարզորոշ լսում

Խակությունից է ատամը առնում։
Ո՛չ միայն ատամն, այլ նաև հոգի՜ն։
Եվ մի՞թե, մի՞թե ես եմ մեղավոր,
Որ խակն ու թթուն շատ է աշխարհում։

Ես մարդ եմ կոչվում, եթե ոչ — ասե՞մ — Պիտի կոչվեի հեռագըրատուն,
Որ ունի… լոկ մե՛կ հեռագըրավար։
Աշխարհի բոլո՜ր-բոլո՜ր ծայրերից
Անծանոթ-անհայտ մարդիկ բյուրավոր

Ես ուղտի նման սակավապետ եմ,
Բայց ոչ ուղտի պես քենը միշտ պահող։
Նման եմ ուղտի և՛ըս մի բանում.
Է՜հ, մեկ էլ տեսար՝

Ես ուրախության գործակատար եմ
Եվ խոր խնդության վաճառորդ եմ ես,
Բաց կրպակ ունեմ առողջ ծիծաղի
Ու ժպիտների կիսափակ խանութ։

Ես նա եմ նաև,
Որ հասկանում է,
Թե ինչու է միշտ ավազը լռում։
Նա հիշում է այն ջրհեղեղները

Ես նա եմ նաև,
Որ տարբերում է պաչը համբույրից,
Ինչպես սիրողին՝ սիրահարվածից,
Եվ մահացումը՝ մեռնելուց։

Եվ, վերջ ի վերջո, ես ի՞նչ եմ, գիտե՞ք։
Ես արթնացընող մի ժամացույց եմ՝
Ըստ ձե՛ր ցանկության,
Ձե՛ր ձեռքով լարված։

Եվ ա՛յն հասկացա-
Խինդով ու ցավով-
Որ անհնար է բուրմունքն սպանել,
Հա՛, անհնար է բուրմունքն սպանել՝

Այն էլ զգացի, ցավո՜վ զգացի,
Որ կտըրվելուց հետո է միայն
Երևում ծառի բուն հաստությունը։

Համրիչ եմ դարձել ես ձեր մատներին.
Քաշում-ետ տալիս,
Հաշիվ եք անում
Ու դեռ ուզում եք,

Եվ ա՛յն հասկացա,
Ո՜վ Ազատություն,
Որ կարծեմ շատ ես դու նման աղի.
Երբ քեզ պեղում են՝

Ես չեմ շտապում։
Շտապում է նա,
Ով ուշանում է։
Ես չեմ ուշանում։

Ես չեմ որոնում։
Որոնում է նա,
Ով կամենում է ինչ-որ բան գտնել։
Իսկ ես… չգիտեմ, թե ինչպե՞ս գտնեմ

Ա՜խ, դժբախտաբար, ռետինի՛ց չեմ ես,
Որ ձգես՝ ձգվեմ,
Թողնես՝ կարճանամ,
Ինչքան ճմըռթես՝

Ես էլ հավատո հանգանակ ունեմ,
Որ կարճ լինելով՝
Դյուրին է հիշվում.
-Լավ է չունենալ կյանքում տուն ու տեղ,

Եվ ամբողջովին գրոտված եմ ես,
Այնպես եմ պատված սոսինձ բառերով,
Ինչպես հնձվորի ոտք ու ծնկերը
Փշոտ սերմերով այն լպիրշ բույսի,

Շա՜տ խարազան է շաչել իմ գլխին,
Շա՜տ մտրակ՝ մեջքիս հասցեագըրվել,
Եվ հարվածների, զարկերի թիվը
Համրելու համար ինձ պետք է հիմա

Գիտե՛մ, վերըստին պիտի ծանակվեմ,
Սակայն ի՜նչ արած,
Չասել չե՛մ կարող,
Որ լռությունը նույնպե՛ս գույն ունի,

Հուսահատության պահե՞ր։
Ինչպե՜ս չէ.
Լինում են, լինո՜ւմ,
Նույնիսկ ավելի՛, քան հարկավոր է։

Ջրերի լեզուն ասես ինձ համար
Կիսով սովորած օտար լեզու է.
Ի՜նչ էլ որ ասեն՝
Հասկանում եմ լավ,

Անհանգըստությո՛ւն,
Հաճախ է լինում,
Որ կամենում եմ քեզ «հայրի՜կ» կոչել։
Ո՛վ էլ չիմանա՝

Եվ ի՞նչ ենք ախար մենք անում, գիտե՞ք։
Կասեք՝ ապրում ենք,
Այնինչ ես կասեմ,
Որ մենք նստել ենք մի մե՜ծ կարուսել՝

Երբ աշնանային դաշտերի վրա
Կամ քաղաքային գորշ փողոցներում
Ամենքի կողմից գուցե մոռացված
Ինչ-որ անձրև է թախծում ինքն իրեն,

Ճանապարհների փոշիների մեջ
Դնում են կնիք նախարարական,
Մի կնիք,
Որին հաշվի չի առնում

Մի քիչ զարմանք են պատճառում մարդկանց,
Բայց ավելի շատ՝ անախորժություն…
Փակ դուռ բացելու սուր ճռինչ ունեն,
Հին դուռ փակելու ցավալի թակոց…

Կանաչ մամուռից արցունք է ծորում,
Ծորում է դանդա՛ղ,
Ծորում է անձա՛յն
Ու մեղմիկ ճթթում

Հանկարծ զգում եմ ինձ ազատ — այնպե՛ս,
Ինչպես հովատակն՝ արոտում արձակ,
Ինչպես կրակը՝ վառվող անտառում…
Թվում է՝ կյանքում ամե՜նքն են խելոք,

Քայլում եմ գարնան լեցուն փողոցով
Ու չեմ նկատում մինչև իսկ կանանց,
Որ գեղեցիկ են՝ բարկացնելո՛ւ չափ…
Քայլում եմ այնպես դանդա՜ղ — գլխիկո՜ր

Ետ-ետ են գնում պատերը հանկարծ,
Անվերջ հեռանում,
Դառնում հորիզոն,
Թե՞ հորիզոնն է այնքան մոտենում,

Լռին շրթերըս մի բույն են դառնում,
Ուր թուխս է նստում քմծիծաղն ինքը…
Նայում եմ, սակայն ոչինչ չեմ տեսնում։
Ու թե տեսնում եմ՝

Երդիկի նման՝ բաց են աչքերըս,
Բերանս է բացվում՝ մի լայն դռան պես,
Բայց նա — ծխի պես — մնում է ներսում
Ու խեղդում տան մեջ բնակվող խեղճիս…

Հանգիստ չեն տալիս ինձ օր ու գիշեր,
Իմ հոգսը թողած՝
Հոգում ձե՜զ համար…
Լվացարարի տենդով են այրվում,

Ինչպես խարույկը լույս է շաղ տալիս
Եվ անջատում է գույն ու ջերմություն,
Այդպես էլ ինձնից պոկվում է ծիծաղ,
Թափվում է ժպիտ,

Նա թարգմանիչն է ձեր այն (ինչերի՞),
Որ չեն հասցըրել անգամ մի՛տք դառնալ,
Այլ ընդամենը շարժում են հոգու,
Խաղ են մկանի

Երբ անլուսընկա ու պարզ երկնքում
Աստղաբներ են երևում նորից՝
Բնակալներով իրենց հատ ու կենտ
Կամ թխսկան հայցող ձվակույտերով,