Հայ բանաստեղծներ
Ծանոթացեք հայ բանաստեղծության մեծ անուններին և նրանց ստեղծագործություններին:
29 հեղինակ
Պարույր Սևակ
1924–1971
Սևակի պոեզիան մտածող մարդու կրքոտ, խոստովանական խոսքն է սիրո, ազգային ճակատագրի ու մարդ մնալու մասին, որը համարձակորեն ջարդում էր իր ժամանակի կաղապարները։ Փիլիսոփայական խոր միտքը նրա տողերում միաձուլվում է կենդանի, արդիական լեզվին ու անսպասելի պատկերներին։
Եղիշե Չարենց
1897–1937
Չարենցի պոեզիան հեղափոխական կրքի ու ազգային ցավի միաձուլում է՝ համարձակ, նորարար, ներքին այրումով գրված։ Վաղ շրջանի բուռն, խռովահույզ պոեմներից նա հասավ դասական խտության ու իմաստուն պարզության՝ դառնալով քսաներորդ դարի հայ բանաստեղծության ամենաազդեցիկ ձայնը։
Վահան Թեքեյան
1878–1945
Թեքեյանի քնարերգությունը՝ խստորեն մշակված սոնետներով ու էլեգիաներով, անձնական թախիծը, սերն ու հավատը միահյուսում է ազգային ողբերգության ցավին և վերածնունդի հույսին։ Նրա զուսպ, ազնիվ ու երաժշտական խոսքը արևմտահայերենի ամենանուրբ դրսևորումներից է։
Ավետիք Իսահակյան
1875–1957
Իսահակյանի քնարերգությունը ծնվել է ժողովրդական երգի ակունքներից՝ սիրո, կարոտի, թափառումի ու հայրենի հողի ցավի մասին այնքան անմիջական խոսքով, որ նրա շատ բանաստեղծություններ դարձել են ժողովրդական երգեր։ Նրա փիլիսոփայական պոեմներում, լեգենդներում ու արձակում նույն պարզ խոսքի խորքում մարդու ճակատագրի, կյանքի ու մահվան հավերժական հարցերն են։
Հովհաննես Թումանյան
1869–1923
Ամենայն հայոց բանաստեղծ Թումանյանը գրել է լոռվա բնության շնչով ու ժողովրդի կենդանի լեզվով՝ պարզ, անմիջական և միաժամանակ խորապես համամարդկային։ Նրա պոեմները, բալլադները, հեքիաթներն ու իմաստուն քառյակները հավասարապես հասկանալի են թե՛ երեխային, թե՛ իմաստասերին։
Համո Սահյան
1914–1993
Սահյանի պոեզիան Սյունիքի լեռնաշխարհի շունչն է՝ քարափների, ձորերի ու Որոտանի պատկերներով հյուսված պարզ ու խորունկ քնարերգություն։ Բնության միջով նրա երգը հասնում է մարդուն՝ հայրենի հողի, արմատների, կյանքի ու մահվան մասին անկեղծ խոհերով։
Վահան Տերյան
1885–1920
Տերյանի քնարերգությունը մթնշաղի, կարոտի ու անհասանելի սիրո պոեզիա է՝ նուրբ, երաժշտական, թախծով ներծծված, ուր ամեն բառ ընտրված է հնչողության ու տրամադրության համար։ Անձնական թախծի կողքին նա երգել է նաև հայրենի երկրի ցավն ու երազանքը՝ իր նրբագեղ ոճով դառնալով հաջորդ սերնդի բանաստեղծների ուսուցիչը։
Միսաք Մեծարենց
1886–1908
Մեծարենցի քնարերգությունը բնության ու սիրո լուսավոր, ջինջ երգ է՝ գրված արևմտահայերենի մեղեդային շնչով։ Նրա տաղերում գյուղական բնաշխարհի պատկերները միահյուսվում են քնքուշ երազանքի ու մարդկային ջերմության կարոտի հետ. ցավի մեջ անգամ նա լույս է որոնում։
Դանիել Վարուժան
1884–1915
Արևմտահայ բանաստեղծ Վարուժանը հզոր ու շքեղ պատկերներով երգել է իր ցեղի ցավն ու փառքը, հեթանոսական գեղեցկությունն ու ուժը, հայ գյուղի աշխատանքն ու հացը։ Նրա խոսքը միաժամանակ վեհ է ու երկրային՝ արյան, արտի ու արևի պոեզիա։
Հովհաննես Շիրազ
1915–1984
Շիրազի պոեզիան մոր, հայրենիքի ու Արարատի կարոտի անկեղծ ու հուզառատ երգն է՝ գրված պարզ, ժողովրդին հարազատ լեզվով։ Նրա տողերը մարդիկ անգիր են արել ու երգի վերածել՝ բանաստեղծին դեռ կենդանության օրոք դարձնելով ժողովրդի ամենասիրելի ձայներից մեկը։
Սիլվա Կապուտիկյան
1919–2006
Կապուտիկյանի քնարերգության մեջ կնոջ սրտի ջերմությունը միահյուսվում է հայրենիքի ու մայրենի լեզվի հանդեպ խոր նվիրումին՝ պարզ, անկեղծ ու հուզական խոսքով։ Նրա սիրային բանաստեղծությունները, հայրենասիրական տողերն ու սփյուռքին նվիրված ուղեգրությունները դարձել են հայ ընթերցողի ամենասիրելի էջերից։
Ռուբեն Սևակ
1885–1915
Արևմտահայ քնարերգու Ռուբեն Սևակի պոեզիայում սիրո նուրբ ապրումները միահյուսվում են ազգային ողբերգության ցավին և մարդկային տառապանքի հանդեպ բժշկի կարեկցանքին։ Նրա խոսքը կրքոտ է ու անկեղծ՝ քնքուշ սիրերգությունից մինչև բողոքի ու ցասման հզոր տողեր։
Սիամանթո
1878–1915
Սիամանթոն արևմտահայ պոեզիայի ամենահզոր ու ամենաողբերգական ձայներից է՝ հայ գրականության մեջ ազատ ոտանավորի ռահվիրաներից։ Նրա բանաստեղծությունները ցնցող, խտացված պատկերներով երգում են ջարդերի սարսափը, ժողովրդի հերոսական ոգին և ցավի խորքից հառնող հույսը։
Անհայտ հեղինակ
XXXX-XXXX
Բանաստեղծություններ, որոնց հեղինակը մեզ հայտնի չէ։ Սա մեկ հեղինակի էջ չէ. այստեղ հավաքված գործերը տարբեր մարդկանց են պատկանում, և հեղինակը պարզվելուց հետո ամեն բանաստեղծություն տեղափոխվում է իր հեղինակի էջը։
Հովհաննես Հովհաննիսյան
1864–1929
Հովհաննիսյանի քնարերգությունը զուսպ է ու մաքուր՝ թեթև թախիծով համակված երգեր հայրենի բնության, սիրո ու ազգային անցյալի մասին։ Նրա հղկված, երաժշտական տողերը հիմք դարձան նոր հայ քնարերգության համար և ճանապարհ հարթեցին Թումանյանի ու Իսահակյանի սերնդի առաջ։
Սայաթ-Նովա
1712–1795
Սայաթ-Նովայի խաղերը սիրո, գեղեցկության ու անարդար աշխարհում տառապող մարդու երգեր են՝ հյուսված Թիֆլիսի հայերի կենդանի բարբառով և արևելյան երգարվեստի նուրբ չափերով։ Նրա տողերում աշուղական բարձր վարպետությունը միանում է անկեղծ, խորապես անձնական քնարականությանը՝ դարձնելով նրան հայ սիրերգության անգերազանցելի վարպետը։
Խնկո Ապեր
1870–1935
Խնկո Ապոր առակներն ու մանկական ոտանավորները գրված են պարզ, երգեցիկ, ժողովրդական լեզվով՝ կենդանիների, բնության ու գյուղական կյանքի պատկերներով։ Նրա սրամիտ ու իմաստուն առակները փոքրիկ ընթերցողին խաղով ու ծիծաղով սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և արդարամտություն։
Միքայել Նալբանդյան
1829–1866
Նրա խոսքը մարտական է ու ուղիղ՝ ազատության, ազգային արժանապատվության և մարդու իրավունքի մասին՝ ասված աշխարհաբարի կենդանի, հրապարակախոսական թափով։ Քիչ թվով բանաստեղծություններում խտացած է մի ամբողջ սերնդի քաղաքական հավատամքը՝ երգի պարզությամբ և կոչի ուժով։
Մեսրոպ Մաշտոց
361–440
Հայոց գրերի ստեղծող Մաշտոցին են վերագրվում հայ հոգևոր քնարերգության հնագույն նմուշները՝ ապաշխարության շարականները, որոնք գրված են գրաբարով՝ սաղմոսների շնչով։ Մեղքի գիտակցումը, զղջումը և աստվածային ողորմության հույսը դրանցում արտահայտված են խորունկ ու անկեղծ քնարականությամբ։
Վահագն Դավթյան
1922–1996
Դավթյանի քնարերգության առանցքում կորուսյալ հայրենիքի կարոտն է, պատմական հիշողությունը և հայոց ճակատագրի մասին խորհրդածությունը՝ ասված դասական, երգեցիկ ու զուսպ տողով։ Նրա բանաստեղծություններն ու պոեմները միահյուսում են անձնական ապրումն ու ազգային ցավը՝ առանց ճոռոմության, ջերմ ու մարդկային շնչով։
Աշոտ Գրաշի
1910–1973
Գրաշու պոեզիան մեղեդային, երգային քնարերգություն է՝ հայրենիքի, Ղարաբաղի, բնության ու սիրո պարզ, անմիջական պատկերներով։ Խաչատրյանից մինչև Բաբաջանյան ու Հեքիմյան՝ հայ նշանավոր կոմպոզիտորները երգեր են գրել նրա տողերով, և այդ երգերից շատերը հնչում են առանց ունկնդրի իմանալու, թե ով է բառերի հեղինակը։ Առնո Բաբաջանյանի խոսքով՝ «եթե անգամ մենք երաժշտություն չգրենք, Գրաշու բանաստեղծությունը երգ է»։
Դերենիկ Դեմիրճյան
1877–1956
Դեմիրճյանն առաջին հերթին արձակագիր ու դրամատուրգ է, բայց սկսել է բանաստեղծությամբ և չափածոն երբեք չի լքել։ «Գարուն» ժողովածուի քառյակները կարճ, աֆորիստիկ քառատողեր են՝ բնության, սիրո ու բարության մասին, իսկ մանկական ոտանավորներում՝ առաջին հերթին «Պույ-պույ մուկիկը», պատումն ու հումորը հյուսվում են ժողովրդական խոսքի կենդանի հնչողությանը։
Հենրիկ Բաբաջանյան
1952–2025
Բաբաջանյանի քառյակներն ու առակները գրված են կարճ ու սեղմ. ինքն է ասել, որ տարիներով մշակել, վերամշակել ու հղկել է դրանք՝ «որպեսզի լինեն կարճ, բովանդակալից, առանց ավելորդ տողերի և բառերի»։ Մանկական գործերում նույն սեղմությունն է՝ այբուբենի ամեն տառ խոսում է իր անունից և ներկայանում իր հնչյունով սկսվող բառերով։ Հենց այս բանաստեղծություններն են սփյուռքում օգնել երեխաներին յուրացնելու հայերենը։
Վանո Սիրադեղյան
1946–2021
Սիրադեղյանի պատմվածքները գրված են սեղմ, ճշգրիտ լեզվով՝ կենդանի խոսակցական խոսքի համով, սովորական մարդկանց առօրյայի ու ճակատագրերի մասին։ Նրա արձակին բնորոշ են զուսպ հումորը, դիպուկ դիտողականությունը և անմիջական, անզարդ ոճը։
Պատվական Խաչատրյան
1924–2012
Խաչատրյանի բանաստեղծությունները գրված են դպրոցական տարիքի ընթերցողի համար՝ պարզ, երգային տողերով, որտեղ բնությունն ու տարվա եղանակները դառնում են կենդանի կերպարներ։ Մանկագրությանը զուգահեռ նա հայոց լեզվի ու գրականության ուսուցման մեթոդիկայի մասնագետ էր, և այդ մանկավարժական հայացքը զգացվում է նրա մանկական գործերում։
Սուրեն Մուրադյան
1930–2020
Մուրադյանի մանկական բանաստեղծությունները պարզ, երգային տողերով պատմում են դասարանի, ընկերության ու ամենօրյա մանկական հոգսերի մասին՝ հումորով և առանց բարոյախոսության։ Լոռեցի բանաստեղծի գրեթե ողջ ստեղծագործությունն ուղղված է մանուկներին. նրա տեքստերի մի մեծ մասը երգ է դարձել ու մտել դասագրքեր, իսկ պիեսներն ու օպերաների լիբրետոները բեմադրվել են հայկական թատրոններում։
Ֆրիկ
1234–1315
Ֆրիկի բանաստեղծությունը միջնադարյան հայ պոեզիայի ամենաերկրային ձայնն է՝ գրված ժողովրդին հասկանալի միջին հայերենով, ժողովրդական առածների ու համեմատությունների վրա հենված։ Աստծուն ուղղված նրա գանգատը ոչ թե աղոթք է, այլ դատ. ինչո՞ւ է աշխարհը այսքան անարդար դասավորված։ Պահպանվել է շուրջ հիսուն բանաստեղծություն։
Հովհաննես Վարդանյան
XXXX-XXXX
Վարդանյանի մանկական բանաստեղծությունները գրված են երեխայի բերանով՝ առաջին դասարանի օրվա պարզ պատումով՝ դպրոց, ընկերներ, տուն ու խաղ։
Սուրեն Մանուկյան
XXXX-XXXX
Հայ բանաստեղծ։