Դերենիկ Դեմիրճյանի կենսագրությունը

Դերենիկ Դեմիրճյանը (իսկական ազգանունը՝ Դեմիրճօղլյան, հունվարի 17, 1877, Ախալքալաք — դեկտեմբերի 6, 1956, Երևան) հայ գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ և թարգմանիչ է, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1953)։

Մանկությունը և կրթությունը

Ծնվել է Ջավախքի Ախալքալաք քաղաքում։ Հայրը՝ Կարապետը, փոքրիկ խանութ ուներ, բայց Դերենիկի ծնվելուց մեկ տարի անց սնանկացել է, և ապագա գրողի մանկությունն անցել է աղքատության մեջ։ Զավակների կրթությունը հնարավոր է դարձրել մայրը՝ Նատալյան, որը մեծահարուստ ընտանիքի դուստր էր և հայրական տնից օժիտ բերած զարդատուփի պարունակությունը վաճառելով է նրանց ուսման տվել։

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի ծխական դպրոցում, ապա շարունակել Արդահանում։ Տասնհինգ տարեկանում ընդունվել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, որտեղ նրա գրական հայացքների ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել ուսուցիչը՝ բանաստեղծ Հովհաննես Հովհաննիսյանը։ Ուսումը ճեմարանում մնացել է անավարտ. երկու տարի անց մեկնել է Թիֆլիս և կրթությունը շարունակել Ներսիսյան դպրոցում։

Քսանվեց տարեկանում մեկնել է Մոսկվա՝ երաժշտություն ուսումնասիրելու, երկու տարի հետո՝ Շվեյցարիա, ուր սովորել է Ժնևի համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետում և երաժշտանոցում ջութակի դասեր առել։ Ապա վերադարձել է Թիֆլիս ու զբաղվել ուսուցչությամբ։

Կյանքը

Թիֆլիսում ծանոթացել է Հովհաննես Թումանյանի և Ավետիք Իսահակյանի հետ և դարձել Թումանյանի տանը 1899 թվականին հիմնադրված «Վերնատուն» գրական խմբակի անդամ, ուր ընթերցում ու քննարկում էին թե՛ համաշխարհային գրականությունը, թե՛ իրենց գործերը։

1920 թվականի սեպտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին ղեկավարել է Հայաստանի Հանրապետության լուսավորության և արվեստի նախարարության արվեստի բաժինը։ 1925 թվականից ապրել է Երևանում, ուր և մահացել է 1956 թվականին՝ 79 տարեկանում։

Ընտանիքը

Առաջին կինը Մարիամ Կանայանն էր՝ զորավար Դրաստամատ Կանայանի (Դրոյի) քույրը, Դեմիրճյանից շուրջ 15 տարով փոքր և ժամանակին նրա սանուհին Թիֆլիսի Մարիամյան-Հովնանյան դպրոցում։ Ունեցել են երկու որդի՝ Արտաշեսը, որը մահացել է երկու տարեկանում, և Վիգենը։ Մարիամը մահացել է տասը տարվա համատեղ կյանքից հետո։ Դեմիրճյանի երկրորդ կինը ռուս Մարիա Միխայլովնան էր։ Վաթսունհինգ տարեկանում ունեցել է որդի, որին կրկին Վիգեն է անվանել և որով շարունակվել է գրողի սերունդը։

Ստեղծագործությունը

Գրական ասպարեզ է իջել իբրև բանաստեղծ. տասնվեց տարեկան էր, երբ «Տարազ»-ում լույս տեսավ նրա անդրանիկ «Ապագան» բանաստեղծությունը։ Առաջին գրքույկը՝ «Բանաստեղծություններ» խորագրով, հրատարակել է 1899 թվականին՝ 22 տարեկանում, իսկ 1920-ին լույս է տեսել «Գարուն» քառյակների ժողովածուն՝ 1902-1919 թվականներին գրված գործերով։ 1920-ականներից հիմնականում անցել է արձակին ու դրամատուրգիային։

Լավագույն գործերը ստեղծել է ուշ շրջանում. հիսունն անց գրել է «Քաջ Նազար» կատակերգությունը (1923), յոթանասունին մոտ՝ «Վարդանանք» պատմավեպը։ Ունի նաև «Վասակ» (1912), «Հովնան Մեծատուն» (1919) և «Երկիր հայրենի» (1939) պիեսները։ Մանուկների համար գրել է «Պույ-պույ մուկիկը», «Արջուկ-լրջուկ» և «Ծտապար» գրքերը։ Ս. Փալանջյանի հետ թարգմանել է Գոգոլի «Մեռած հոգիներ»-ի առաջին հատորը։ Կյանքի վերջին տարիներին գրում էր «Մեսրոպ Մաշտոց» վեպը, որը չհասցրեց ավարտել։

Ժառանգությունը

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով և Աշխատանքային կարմիր դրոշի երկու շքանշանով, 1940 թվականին ստացել ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում, 1953-ին ընտրվել ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս։ «Պույ-պույ մուկիկը» էկրանավորվել է որպես մուլտֆիլմ և մնում է հայ մանկական գրականության ամենաճանաչ գործերից։