Վանո Սիրադեղյանի կենսագրությունը

Վանո Սիրադեղյանը (նոյեմբերի 13, 1946, Կոթի — հոկտեմբերի 15, 2021) հայ արձակագիր, հրապարակախոս և պետական-քաղաքական գործիչ է։ Նրա պատմվածքները համարվում են ժամանակակից հայ արձակի ուշագրավ էջերից, իսկ 1990-ական թվականներին նա անկախ Հայաստանի առաջին կառավարությունների նշանավոր դեմքերից էր։

Կյանքը

Ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 13-ին Նոյեմբերյանի շրջանի (այժմ՝ Տավուշի մարզ) Կոթի գյուղում։ 1966–1969 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, ապա սովորել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1974 թվականին։ Զբաղվել է գրականությամբ ու լրագրությամբ, եղել Հայաստանի գրողների միության անդամ։ 1988 թվականից մասնակցել է Ղարաբաղյան շարժմանը, 1990-ական թվականներին զբաղեցրել պետական բարձր պաշտոններ։ 2000 թվականին, երբ նրա դեմ քրեական գործ էր հարուցված, հեռացել է Հայաստանից. արտերկրում նրա բնակության վայրը հանրությանը հայտնի չի եղել։ 2021 թվականի հոկտեմբերին ընտանիքը՝ կինն ու որդին, հայտարարեց, որ նա մահացել է հոկտեմբերի 15-ին՝ 74 տարեկանում. մահվան պատճառն ու վերջին բնակավայրը չեն հրապարակվել։ Աճյունը նույն թվականի դեկտեմբերի 4-ին հողին է հանձնվել հայրենի Կոթի գյուղում՝ Երևանում կայացած հրաժեշտի արարողությունից հետո։

Ստեղծագործությունը

Առաջին ժողովածուն՝ «Կիրակի», լույս է տեսել 1983 թվականին, որին հաջորդել է «Ծանր լույսը» (1987)։ Դեռ 1982 թվականին արժանացել էր մոսկովյան «Դրուժբա նարոդով» («Ժողովուրդների բարեկամություն») ամսագրի մրցանակին։ Հետագա տարիներին հրատարակվել են «Շատ չհամարվի» (1993), «Ձեռքդ ետ տար ցավի վրայից» (2000), «Գյադաների ժամանակը» (2005) և «Երկիր Ցպահանջ» (2011) գրքերը, որոնցում պատմվածքների կողքին զգալի տեղ ունի հրապարակախոսությունը։ Գրել է նաև երեխաների համար։

Նրա արձակի բնորոշ գծերը սեղմ, ճշգրիտ լեզուն, կենդանի խոսակցական խոսքը և առօրյա կյանքի դիպուկ պատկերներն են. գրում էր սովորական մարդկանց մասին՝ զուսպ հումորով ու առանց զարդարանքի։ Ժամանակակիցները, այդ թվում Հրանտ Մաթևոսյանը, բարձր են գնահատել նրա պատմվածքները՝ դրանք դասելով ժամանակակից հայ արձակի լավագույն նմուշների շարքին։

Հասարակական-քաղաքական գործունեությունը

1988 թվականին Սիրադեղյանը «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ էր, ապա Հայոց համազգային շարժման վարչության նախագահը։ 1990 թվականին ընտրվել է Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1992–1996 թվականներին եղել է Հայաստանի ներքին գործերի նախարարը, 1996–1998 թվականներին՝ Երևանի քաղաքապետը, այնուհետև՝ Ազգային ժողովի պատգամավոր։ 1999 թվականին նրա դեմ քրեական գործ հարուցվեց. մեղադրանքները վերաբերում էին, ի թիվս այլնի, 1990-ականներին կատարված սպանությունների կազմակերպմանը։ Սիրադեղյանը մեղադրանքները մերժում էր՝ դրանք համարելով շինծու։ 2000 թվականի ապրիլին Ազգային ժողովը նրան զրկեց պատգամավորական անձեռնմխելիությունից, որից հետո նա հեռացավ Հայաստանից։ Գործը դատական վճռով չավարտվեց, և նա մինչև կյանքի վերջը մնաց հետախուզման մեջ։