Խնկո Ապոր կենսագրությունը

Խնկո Ապերը (իսկական անունը՝ Աթաբեկ Հովհաննեսի Խնկոյան, հոկտեմբերի 19, 1870, Ղարաբոյա, Փամբակի գավառ — հոկտեմբերի 8, 1935, Երևան) հայ մանկագիր բանաստեղծ, առակագիր և ուսուցիչ է։ Ղազարոս Աղայանի ու Հովհաննես Թումանյանի կողքին համարվում է հայ մանկական գրականության դասական դեմքերից. նրա առակներով ու ոտանավորներով մեծացել են սերունդներ։

Մանկությունը և կրթությունը

Ծնվել է 1870 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Փամբակի Ղարաբոյա գյուղում (այժմ՝ Լոռու մարզի Խնկոյան գյուղը, որը վերանվանվել է ի պատիվ նրա)։ Գրաճանաչություն սովորել է ծննդավայրում, ապա ուսումը շարունակել Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)՝ ավարտելով քաղաքային դպրոցը։ Ուսումն ավարտելուց հետո վերադարձել է գյուղ և նվիրվել ուսուցչությանը։

Կյանքը

Շուրջ երեսունհինգ տարի Խնկոյանն աշխատել է որպես ուսուցիչ։ 1890–1910 թվականներին դասավանդել է գյուղական դպրոցներում, իսկ 1911 թվականին Հովհաննես Թումանյանի աջակցությամբ տեղափոխվել է Թիֆլիս, որտեղ աշխատել է Ստեփան Լիսիցյանի պանսիոնում և քաղաքային դպրոցներում։ 1923 թվականին հրավիրվել է Երևան՝ գրական-մանկավարժական աշխատանքի։ 1932 թվականին ստացել է Հայաստանի վաստակավոր ուսուցչի կոչում, իսկ 1934-ին ընդունվել Գրողների միություն։ Մահացել է 1935 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Երևանում. թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

Ստեղծագործությունը

Տպագրվել է 1890 թվականից՝ սկզբում տարբեր ծածկանուններով, իսկ Խնկո Ապեր ստորագրությունը հաստատվել է մանկական պարբերականներում աշխատելու տարիներին. եղել է «Աղբյուր» մանկական ամսագրի մերձավոր աշխատակիցներից, տպագրվել նաև «Հասկեր» և «Մաճկալ» պարբերականներում։ Առանձին գրքերից են «Աղվեսն ու արջը» (1910) և «Առակներ» (1917) ժողովածուն, իսկ չափածո առակներից ամենասիրվածների թվում է «Մկների ժողովը»։ Ընդհանուր առմամբ հեղինակել է շուրջ 120 ինքնուրույն ու թարգմանական գիրք։

Խնկո Ապերը մշակել ու հայացրել է հայ և այլ ժողովուրդների առակներ ու հեքիաթներ, թարգմանել Կռիլովից ու Պուշկինից, իսկ 1932 թվականին հրատարակել «Ռոբինզոն Կրուզոյի» իր փոխադրությունը։ Նրա ոտանավորները նվիրված են բնությանը, եղանակներին, կենդանիներին ու գյուղական աշխատանքին, իսկ առակները սուր են ու իմաստուն՝ գրված ժողովրդական կենդանի լեզվով, երգեցիկ ու հեշտ մտապահվող տողերով, որոնք երեխային ծիծաղեցնելով խրատում են։

Ժառանգությունը

Խնկո Ապոր անունն է կրում Երևանի ազգային մանկական գրադարանը՝ հայաստանյան ամենամեծ մանկական գրադարանը, ինչպես նաև դպրոց Գյումրիում, իսկ հայրենի գյուղը վերանվանվել է Խնկոյան։ Նրա առակներն ու ոտանավորները մշտապես տեղ ունեն դպրոցական դասագրքերում ու մանկական ժողովածուներում և արդեն մեկ դարից ավելի մնում են հայ մանուկների առաջին ընթերցանության սիրված էջերից։