Վահագն Դավթյանի կենսագրությունը

Վահագն Արմենակի Դավթյանը (օգոստոսի 15, 1922, Արաբկիր, Արևմտյան Հայաստան — փետրվարի 21, 1996, Երևան) հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, հրապարակախոս և հասարակական գործիչ է։ Շուրջ չորս տասնյակ բանաստեղծական ժողովածուների հեղինակ է. նրա պոեզիայի գլխավոր թեմաները կորուսյալ հայրենիքը, պատմական հիշողությունն ու հայոց ճակատագիրն են։ 1991–1994 թվականներին գլխավորել է Հայաստանի գրողների միությունը։

Մանկությունը և կրթությունը

Ծնվել է 1922 թվականի օգոստոսի 15-ին Արևմտյան Հայաստանի Արաբկիր քաղաքում։ Չորս տարեկան էր, երբ ընտանիքը Տրապիզոնից նավով գաղթեց և ժամանակավորապես հաստատվեց Կրասնոդարում։ 1932 թվականին մոր ու քրոջ հետ տեղափոխվել է Երևան (հայրը նրանց միացել է ավելի ուշ)՝ հաստատվելով արաբկիրցի գաղթականների հիմնած նորաստեղծ Արաբկիր թաղամասում։ Կորցրած ծննդավայրի պատկերները՝ հայրենի տունը, թոնրատունը, Եփրատն ու Արածանին, հետագայում դարձան նրա պոեզիայի ամենախոր ակունքը։ Բանաստեղծություններ սկսել է տպագրել դեռ 1935 թվականից՝ դպրոցական տարիներին, իսկ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։

Կյանքը

Ամբողջ կյանքն անցել է Երևանում՝ գրական մամուլի ու գրողական կազմակերպությունների առօրյայում։ 1945–1954 թվականներին աշխատել է «Ավանգարդ» թերթում, ապա տարիներ շարունակ՝ «Գրական թերթում», որի խմբագիրն էր 1962–1965 թվականներին։ 1965-ին հիմնել է սփյուռքահայությանն ուղղված «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթը և մինչև 1967 թվականը եղել դրա խմբագիրը, իսկ 1967–1981 թվականներին՝ Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի նախագահի տեղակալը։ 1981–1990 թվականներին խմբագրել է «Սովետական Հայաստան» ամսագիրը (1989-ից՝ «Վերածնված Հայաստան»)։ Արժանացել է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի (1977, 1985) և Չարենցի անվան մրցանակի (1979), 1986 թվականին ընտրվել է Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, 1996-ին՝ ակադեմիկոս։ Մահացել է 1996 թվականի փետրվարի 21-ին Երևանում. թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

Ստեղծագործությունը

Առաջին ժողովածուն՝ «Առաջին սերը», լույս է տեսել 1947 թվականին, որին հաջորդեցին «Աշխարհի առավոտը» (1950), «Ճանապարհ սրտի միջով» (1953) և «Լուսաբացը լեռներում» (1957) գրքերը։ 1961 թվականին հրատարակվեց «Թոնդրակեցիներ» պատմական պոեմը՝ նվիրված միջնադարյան թոնդրակյան շարժմանը, որը դարձավ նրա ամենահայտնի գործերից։ Հասուն շրջանի ժողովածուներից են «Ամառային ամպրոպը» (1964), «Գինու երգը» (1966), «Ծուխ ծխանին» (1969), «Անկեզ մորենին» (1972), ավելի ուշ՝ «Կապույտ գիրքը» (1978), «Լույսն իբրև հացը» (1980), «Ասք սիրոն» (1982), «Անքնությունը» (1987) և «Հայերգությունը» (1988)։ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված «Ռեքվիեմ» պոեմը թարգմանվել է յոթ լեզվով։

Դավթյանի քնարերգությունը դասական չափածոյի երգեցիկ, զուսպ ու մաքուր տողի արվեստ է. նրա սիրված բանաստեղծություններից են «Թոնրատունը», «Համո Սահյանին» և կորուսյալ Արաբկիրի հուշով շնչող բազում այլ գործեր, որտեղ անձնական կարոտը դառնում է ամբողջ ժողովրդի ցավի ձայնը։ Գրել է նաև «Մհերի դուռը» դրաման (1970), հրապարակախոսական հոդվածների ու էսսեների գրքեր։ Թարգմանել է Պուշկինի, Բլոկի, Եսենինի, Պետյոֆիի, Բյորնսի, Ռուդակիի և այլոց գործերը։

Հասարակական գործունեությունը

Տասնամյակներ շարունակ Դավթյանը Հայաստանի ու սփյուռքի մշակութային կապերի ամենագործուն դեմքերից էր՝ թե՛ «Հայրենիքի ձայնի», թե՛ մշակութային կապի կոմիտեի միջոցով ծառայելով հայրենիք–սփյուռք երկխոսությանը։ 1991–1994 թվականներին՝ անկախության ու ճգնաժամի ամենածանր տարիներին, նախագահել է Հայաստանի գրողների միությունը։

Ժառանգությունը

Դավթյանի գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով, իսկ նրա հայրենասիրական ու քնարական տողերը մտել են դպրոցական դասագրքեր։ Երևանի թիվ 149 դպրոցը կրում է նրա անունը, Արաբկիր թաղամասում կան նրա անվան փողոց ու պուրակ, իսկ 2012 թվականին բացվել է հուշատախտակ։ Նա մնում է կորուսյալ հայրենիքի կարոտի ամենանուրբ երգիչներից մեկը հայ պոեզիայում։