Ռուբեն Սևակի կենսագրությունը

Ռուբեն Սևակը (իսկական անունը՝ Ռուբեն Չիլինկիրյան, փետրվարի 15, 1885, Սիլիվրի — օգոստոսի 26, 1915, Չանղըրըի մոտ) արևմտահայ բանաստեղծ, արձակագիր և բժիշկ է։ Քսաներորդ դարասկզբի արևմտահայ քնարերգության ամենավառ դեմքերից է, որի կյանքը երեսուն տարեկանում ընդհատեց Հայոց ցեղասպանությունը՝ կիսատ թողնելով նրա գրական ծրագրերի մեծ մասը։

Մանկությունը և կրթությունը

Ծնվել է 1885 թվականի փետրվարի 15-ին Կոստանդնուպոլսի մերձակա Սիլիվրի քաղաքում՝ Մարմարա ծովի ափին։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Ասկանազյան վարժարանում, ապա սովորել Պարտիզակի ամերիկյան դպրոցում։ 1901–1905 թվականներին սովորել և գերազանց առաջադիմությամբ ավարտել է Կոստանդնուպոլսի նշանավոր Պերպերյան վարժարանը։ 1905 թվականին մեկնել է Շվեյցարիա և ընդունվել Լոզանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1911 թվականին։

Կյանքը

Համալսարանն ավարտելուց հետո մինչև 1914 թվականը աշխատել է Լոզանի հիվանդանոցներից մեկում որպես բժշկի օգնական՝ միաժամանակ շարունակելով գրական գործունեությունը և աշխատակցելով պոլսահայ մամուլին։ 1914 թվականի ամռանը ընտանիքով վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո զորակոչվել է օսմանյան բանակ՝ որպես զինվորական բժիշկ։ 1915 թվականի ապրիլին, արևմտահայ մտավորականության ձերբակալությունների ալիքի մեջ, ձերբակալվել և աքսորվել է Չանղըրը։ Կնոջ ու նրա հարազատների բազմաթիվ դիմումները գերմանական դեսպանությանը՝ նրան փրկելու համար, ապարդյուն անցան։ 1915 թվականի օգոստոսի 26-ին Չանղըրըից տեղափոխման ճանապարհին Ռուբեն Սևակը բանաստեղծ Դանիել Վարուժանի և ևս մի քանի աքսորականների հետ դաժանորեն սպանվեց։

Ընտանիքը

1910 թվականին ամուսնացել է Յաննի Ապելի հետ, որին ծանոթացել էր Լոզանում. Յաննին գերմանացի սպայի դուստր էր։ Ունեցել են երկու զավակ՝ որդին՝ Լևոնը (ծնված 1912 թվականին), և դուստրը՝ Շամիրամը (ծնված 1914 թվականին)։ Ամուսնու սպանությունից հետո Յաննին երեխաներին դաստիարակեց հայկական ավանդույթներով, ապա նրանց հետ հաստատվեց Ֆրանսիայում։ Նա ամուսնու հիշատակին հավատարիմ մնաց մինչև կյանքի վերջը՝ մահանալով 1967 թվականին Նիսում։

Ստեղծագործությունը

Առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1905 թվականին Կոստանդնուպոլսի «Մասիս» հանդեսում. հետագայում աշխատակցել է նաև «Շանթ», «Ազատամարտ» և այլ պարբերականների։ Կենդանության օրոք լույս տեսած նրա միակ ժողովածուն «Կարմիր գիրքն» է (1910)՝ գրված 1909 թվականի Ադանայի կոտորածների ցնցող տպավորությամբ. այն ընդգրկում է «Ջարդի խենթը», «Թրքուհին» և «Մարդերգություն» պոեմները՝ ջարդերի սարսափի, ազգային ողբերգության և մարդասիրության մասին։ Բանաստեղծը ծրագրել էր իր տարբեր տարիների գործերը հավաքել «Սիրո գիրքը», «Քաոսը» և «Վերջին հայերը» ժողովածուներում, սակայն վաղաժամ մահը այդ ծրագրերն անկատար թողեց։

Սևակի քնարերգության մեջ սիրո նուրբ, երբեմն թախծոտ ապրումները հյուսվում են սոցիալական ցավի ու ազգային աղետի թեմաներին։ Որպես արձակագիր հայտնի է «Բժշկին գիրքէն փրցուած էջեր» շարքով, որտեղ բժշկի դիտողականությունը միանում է գրողի խոր մարդասիրությանը։ Նրա ստեղծագործությունը կրում է եվրոպական նոր բանաստեղծական հոսանքների շունչը՝ մնալով խորապես հայկական իր ցավով ու հույսով։

Ժառանգությունը

Սևակի գործերը նրա մահից հետո բազմիցս վերահրատարակվել են՝ ամբողջացնելով դարասկզբի արևմտահայ գրականության ամենաողբերգական ընդհատված ուղիներից մեկը։ Նրա անվան ու հիշատակի ամենախոսուն վկայություններից է այն, որ բանաստեղծ Պարույր Ղազարյանը հենց ի պատիվ նրա ընտրեց Սևակ գրական անունը։ Ընտանիքի ջանքերով 1985 թվականին՝ բանաստեղծի ծննդյան հարյուրամյակին, Նիսում բացվել է Ռուբեն Սևակի տուն-թանգարանը, իսկ 2013 թվականին նրա անվան թանգարան է հիմնվել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում։ Երևանի թիվ 151 դպրոցը կրում է Ռուբեն Սևակի անունը։