Սուրեն Մուրադյանի կենսագրությունը

Սուրեն Ստեփանի Մուրադյանը (նոյեմբերի 26, 1930, Որնակ (այժմ՝ Ակներ), Լոռի — դեկտեմբերի 26, 2020, Երևան) հայ բանաստեղծ, մանկագիր, երգիծաբան, դրամատուրգ, թարգմանիչ և լրագրող է։ Հայ մանկական գրականության մեջ նրա անունը կապվում է երգային, հեշտ անգիր արվող բանաստեղծությունների հետ, որոնց մեծ մասը հասել է ընթերցողին նաև որպես երգ։

Մանկությունը և կրթությունը

Ծնվել է 1930 թվականի նոյեմբերի 26-ին Լոռու Որնակ (այժմ՝ Ակներ) գյուղում՝ Թումանյանի հայրենի եզերքում։ 1945 թվականին ավարտել է Ակների յոթամյա, 1948 թվականին՝ Ալավերդու Ստեփան Շահումյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի պատմալեզվագրական ֆակուլտետը, իսկ 1957 թվականին՝ Մոսկվայի ժուռնալիստիկայի բարձրագույն դասընթացը։

Կյանքը

Աշխատել է «Պիոներ կանչ» և «Ավանգարդ» թերթերի, «Ոզնի» երգիծաթերթի, «Խորհրդային Հայաստան» ամսագրի ու ռադիոյի երիտասարդական հաղորդումների խմբագրություններում, ապա «Արևիկ» հրատարակչությունում։ Տասը տարի դասախոսել է «Հայբուսակ» համալսարանի հումանիտար ֆակուլտետում։ 1959 թվականից Ժուռնալիստների միության, 1964 թվականից՝ Հայաստանի գրողների միության անդամ էր։

Մահացել է 2020 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Երևանում՝ 90 տարեկանում։

Ստեղծագործությունը

Մանկական անդրանիկ ժողովածուն՝ «Առաջին երգ»-ը, լույս է տեսել 1953 թվականին։ Յոթ տասնամյակի ընթացքում հրատարակել է մանկական, քնարական ու երգիծական շուրջ 130 անուն գիրք, այդ թվում՝ «Ամպիկ» (1964), «Մե՞ծ եմ, թե՞ փոքրիկ» (1966), «Երկնքից երեք խնձոր ընկավ» (1973), «Հանելուկներով այբուբեն» (1978), «Իմ մանկության ձին» (1984), «Փոքրիկ ուսուցչուհին» (1986), «Բարության ծառը» (1987), «Ինչու երկու, ինչու մեկ» (1992)։ Քնարական ժողովածուներից են «Հասկեր» (1959), «Կապույտ թռչուն» (1976), «Ոսկե տերևաթափ» (1982), «Բանաստեղծները չեն ծերանում» (2002)։ Գործերը թարգմանվել են 17 լեզվով՝ ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, պարսկերեն, արաբերեն, վրացերեն և այլն։

Գրել է նաև հեքիաթներ, պիեսներ ու մանկական օպերաների լիբրետոներ. «Ծաղկամանի գաղտնիքը» և «Պոչատ աղվեսը» բեմադրվել են Երևանի Հովհաննես Թումանյանի անվան տիկնիկային թատրոնում, «Սուտասան Թորոսի արկածները»՝ Գյումրիի ու Վանաձորի տիկնիկային թատրոններում։ Ավելի քան 250 մանկական և էստրադային երգի տեքստի հեղինակ է՝ գրված Մարտին Վարդազարյանի, Գեղունի Չթչյանի, Ռոբերտ Պետրոսյանի և այլ կոմպոզիտորների երաժշտության համար։ Ռուսերենից թարգմանել է Սամուիլ Մարշակին, Կոռնեյ Չուկովսկուն, Սերգեյ Միխալկովին և Ագնիա Բարտոյին։

Ժառանգությունը

«Երկնքից երեք խնձոր ընկավ» գրքի համար 1973 թվականին ստացել է Հայաստանի գրողների միության և Հրատպետկոմի առաջին մրցանակը, 1993 թվականին՝ ՀԳՄ Ստեփան Զորյանի անվան մրցանակը, 2007 թվականին՝ Վախթանգ Անանյանի անվան մանկապատանեկան գրականության մրցանակը «Մայրիկն ու հայրիկը» ժողովածուի համար։ Պարգևատրվել է Եղիշե Չարենցի շքանշանով, Մովսես Խորենացու մեդալով և «Թումանյանի հետնորդ» պատվավոր կոչմամբ։

Սիլվա Կապուտիկյանը նրա մասին գրել է. «Իզուր չէ, որ դու մեծ Թումանյանի հողից ես ծնվել։ Քո բնավորության ու բանաստեղծությունների մեջ զգում եմ թումանյանական պարզությունն ու անմիջականությունը»։ Համո Սահյանի բնութագրմամբ՝ Մուրադյանը «7-ից 70 տարեկան ընթերցողների տաղանդավոր բանաստեղծն է»։