Հովհաննես Հովհաննիսյանի կենսագրությունը

Հովհաննես Մկրտիչի Հովհաննիսյանը (ապրիլի 26, 1864, Վաղարշապատ — սեպտեմբերի 29, 1929, Երևան) հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ և մանկավարժ է՝ նոր հայ քնարերգության հիմնադիրներից։ Թումանյանի ու Իսահակյանի ավագ ժամանակակիցն էր. նրա առաջին ժողովածուն համարվում է արևելահայ քնարերգության նոր շրջանի սկիզբը։

Մանկությունը և կրթությունը

Ծնվել է 1864 թվականի ապրիլի 26-ին Վաղարշապատում՝ դերձակ Մկրտիչի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի ծխական դպրոցում, ապա սովորել Երևանի պրոգիմնազիայում։ 1877 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարան, որն ավարտել է 1883-ին, իսկ 1884–1888 թվականներին ուսանել է Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում։ 1889 թվականին ճանապարհորդել է Եվրոպայում՝ լինելով Կոստանդնուպոլսում, Փարիզում, Վիեննայում և Լոնդոնում։

Կյանքը

Եվրոպական ուղևորությունից հետո վերադարձել է հայրենի Վաղարշապատ և երկար տարիներ՝ մինչև 1912 թվականը, դասավանդել Գևորգյան ճեմարանում՝ ռուսաց լեզու և գրականություն, ընդհանուր գրականություն, հունարեն։ Նրա սաներից էր ապագա գրող Դերենիկ Դեմիրճյանը։ 1913 թվականին հանդիսավորությամբ նշվել է նրա գրական գործունեության 25-ամյակը։ 1918 թվականին աշխատել է Բաքվում՝ լուսավորության բնագավառում, ապա վերադարձել Հայաստան, որտեղ խորհրդային տարիներին զբաղվել է կրթական գործով Վաղարշապատի շրջանում, իսկ 1922 թվականից աշխատել Խորհրդային Հայաստանի Ժողկոմխորհի օրենսդրական հանձնաժողովում։ Մահացել է 1929 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Երևանում. թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

Ստեղծագործությունը

Առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1883 թվականին «Աղբյուր» հանդեսում։ 1887 թվականին, դեռ ուսանող, Մոսկվայում հրատարակել է «Բանաստեղծություններ» առաջին ժողովածուն, որը գրականագետները համարում են արևելահայ քնարերգության նոր շրջանի սկիզբ։ Նույն թվականին գրված «Արաքսը եկավ լափին տալով» բանաստեղծությունը դարձավ նրա ամենասիրված գործերից՝ լայն տարածում գտնելով նաև որպես երգ։ Հետագայում լույս են տեսել նրա բանաստեղծությունների նոր ժողովածուները (1908, 1912)։

Հովհաննիսյանը բեղմնավոր հեղինակ չէր, բայց նրա զուսպ, թախծոտ ու ձևով կատարյալ քնարերգությունը՝ նվիրված հայրենի բնությանը, սիրուն, ժողովրդի ճակատագրին ու ազգային անցյալին, բարձր է գնահատվել և զգալի ազդեցություն թողել հաջորդ սերնդի բանաստեղծների վրա։ Նշանակալի է նաև նրա թարգմանական ժառանգությունը. հայերեն է թարգմանել Հոմերոսից, Շեքսպիրից, Գյոթեից, Շիլլերից, Հյուգոյից, Հայնեից, Պուշկինից, Լերմոնտովից, Նեկրասովից, Պետեֆիից և այլ հեղինակներից։

Ժառանգությունը

Հովհաննիսյանը հայ գրականության պատմության մեջ մնաց որպես նոր քնարերգության հիմնադիրներից մեկը, որի մաքուր, երաժշտական տողերի վրա հասակ առավ Թումանյանի ու Իսահակյանի սերունդը։ 1948 թվականին Վաղարշապատում բացվել է նրա տուն-թանգարանը, իսկ 1964–1968 թվականներին հրատարակվել է երկերի լիակատար ժողովածուն՝ չորս հատորով։ Նրա գործերը թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն։