Համո Սահյանի կենսագրությունը

Համո Սահյանը (իսկական անունը՝ Հմայակ Սահակի Գրիգորյան, ապրիլի 14, 1914, Լոր, Սյունիք — հուլիսի 16, 1993, Երևան) հայ բանաստեղծ և թարգմանիչ է, XX դարի հայ քնարերգության դասականներից։ Հայ պոեզիայում նրա անվան հետ է կապվում Սյունիքի լեռնաշխարհի՝ Որոտանի ձորի, քարափների ու սարերի կերպարը. բնության և մարդու այդ խորունկ երկխոսությամբ նա դարձել է հայրենի եզերքի ամենասիրված երգիչներից մեկը։

Մանկությունը և կրթությունը

Ծնվել է 1914 թվականի ապրիլի 14-ին Զանգեզուրի Լոր գյուղում (այժմ՝ Սյունիքի մարզում, Սիսիանի մոտ)՝ Որոտան գետի եզերքին։ Հայրը Սահակն էր, որի անունից էլ ծնվեց բանաստեղծի գրական անունը՝ Սահ-յան։ Ուսումն սկսել է հայրենի գյուղի դպրոցում, որտեղ ուսուցչություն էր արել նաև Ակսել Բակունցը։ 1927 թվականից ընտանիքը տեղափոխվել է Բաքու, որտեղ Սահյանն ավարտել է հայկական միջնակարգ դպրոցը, ապա 1935–1939 թվականներին սովորել Բաքվի մանկավարժական ինստիտուտի հայկական բաժնում։

Կյանքը

Առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1930-ականների կեսերին. 1937–1938 թվականներին աշխատել է Սիսիանի շրջանային թերթում, ապա վերադարձել Բաքու և մինչև պատերազմը աշխատակցել տեղի հայերեն գրական մամուլին։ 1939 թվականին ընդունվել է Գրողների միություն։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին՝ 1941–1945 թվականներին, ծառայել է որպես նավաստի Կասպից նավատորմում։ Պատերազմից հետո աշխատել է Բաքվի հայերեն «Կոմունիստ» թերթում (1945–1951), իսկ 1951 թվականին տեղափոխվել է Երևան, որտեղ էլ ապրել է մինչև կյանքի վերջը։ Երևանում աշխատել է «Ավանգարդ» թերթում (1951–1954), երկար տարիներ՝ «Ոզնի» երգիծական հանդեսում, 1965–1967 թվականներին եղել «Գրական թերթի» գլխավոր խմբագիրը։ Մահացել է 1993 թվականի հուլիսի 16-ին Երևանում. թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

Ստեղծագործությունը

Առաջին ժողովածուն՝ «Որոտանի եզերքին», լույս է տեսել 1946 թվականին և արդեն վերնագրով իսկ հայտարարեց նրա պոեզիայի գլխավոր հասցեն՝ հայրենի Որոտանի ձորը։ Հաջորդեցին «Առագաստ» (1947), «Սլացքի մեջ» (1950), «Ծիածանը տափաստանում» (1953), «Բարձունքի վրա» (1955) ժողովածուները, ապա «Նաիրյան դալար բարդի» (1958) և «Մայրամուտից առաջ» (1964) գրքերը, որոնցով Սահյանը հաստատվեց որպես հայ բնապաշտ քնարերգության առաջին դեմքերից մեկը։ 1968 թվականին լույս տեսավ «Քարափների երգը», իսկ 1972-ին՝ «Սեզամ, բացվիր» ժողովածուն, որի համար 1975 թվականին արժանացավ Հայաստանի պետական մրցանակի։

Ուշ շրջանի գրքերում՝ «Իրիկնահաց» (1977), «Կանաչ, կարմիր աշուն» (1980), «Դաղձի ծաղիկ» (1986), բնության պատկերներին ավելի ու ավելի է միահյուսվում կյանքի ու մահվան, արմատների ու հեռացող գյուղի մասին խոհը. վերջին բանաստեղծությունները ամփոփվել են հետմահու հրատարակված «Ինձ բացակա չդնեք» ժողովածուում։ Սահյանի խոսքը պարզ է ու երաժշտական, ժողովրդական երգին մոտ, բայց այդ պարզության տակ խոր փիլիսոփայություն է՝ մարդը բնության մեջ և բնությունը մարդու մեջ։ Թարգմանել է Պուշկինի, Եսենինի, Գարսիա Լորկայի գործերից։

Ժառանգությունը

Սահյանի բանաստեղծություններից շատերը երգի են վերածվել և ապրում են նաև որպես ժողովրդի սիրած երգեր, իսկ նրա տողերը՝ Սյունիքի քարափների ու ձորերի պատկերներով, դարձել են հայրենի բնության բանաստեղծական չափանիշ։ Երևանի Արաբկիր թաղամասում նրա անունով փողոց կա, նրա անունն է կրում մայրաքաղաքի թիվ 70 դպրոցը։ 2007 թվականին Սիսիանում բացվել է բանաստեղծի հուշարձանը, իսկ 2014 թվականին հայրենի Լոր գյուղում՝ Համո Սահյանի տուն-թանգարանը։