Ֆրիկի կենսագրությունը

Ֆրիկը (մոտ 1234-1315) միջնադարյան հայ բանաստեղծ է, հայ սոցիալական քնարերգության հիմնադիրը։

Կյանքը

Կենսագրական տեղեկությունները սակավ են և հիմնականում քաղվում են հենց նրա բանաստեղծություններից։ Հայրը Թաղվոշն էր, հորեղբայրը՝ Դոդոնան։ Եղել է աշխարհական, երկար ժամանակ անցկացրել Կիլիկիայում՝ շրջելով ու դիտելով հասարակ մարդկանց կյանքը։ Ընկել է մոնղոլական գերության մեջ և փրկագնով ազատվել։ Ժամանակին ունևոր է եղել, բայց մի մասալչիի (մոնղոլ մատակարարի) հետ գործ ունենալով՝ սնանկացել, ընկել ծանր պարտքերի տակ և կորցրել ընտանիքը։ Ծերության մեջ մահացել է աղքատ ու միայնակ։

Նրա հասուն տարիները համընկել են Հայաստանում մոնղոլական արշավանքների հետ. հենց այդ տիրապետության բերած ծանր հարկերն ու բռնությունն են նրա բանաստեղծության հիմնական նյութը։

Ստեղծագործությունը

Ֆրիկը գրել է պարզ ու հասկանալի լեզվով՝ ժողովրդին հասու միջին հայերենով, օգտագործելով ժողովրդական առածներ, համեմատություններ և հայրենի տաղաչափությունը։ Չորս խոշոր բանաստեղծությունները՝ «Ընդդէմ բախտի և ճակատագրի», «Վասն Արղուն խանի և Բուղայի», «Գանգատ» և «Վասն Դալիհի և Բիրջի», մոնղոլական բռնության ու սոցիալական անհավասարության մասին են՝ փիլիսոփայական խորությամբ։

«Գանգատում» նա Աստծուն դատի է կանչում. եթե բոլորս մեկ Ադամից ու Եվայից ենք, ինչո՞ւ են ազգերն այսքան տարբեր, և ինչո՞ւ են քրիստոնյաները անօրենի ձեռքում գերի։ Այս ուղղակի, համարձակ հարցադրումը Ֆրիկին դարձնում է միջնադարյան հայ պոեզիայի եզակի ձայն։

Ժառանգությունը

Պահպանվել է շուրջ հիսուն բանաստեղծություն։ Դրանք հավաքել ու հրատարակության է պատրաստել Տիրայր վարդապետը, իսկ ժամանակակից հրատարակությունները լույս են տեսել 1937, 1941, 1952, 1982 և 2014 թվականներին։