Հովհաննես Թումանյան Անուշ

Գարունը եկավ, հավքերը եկան, Սարեր ու ձորեր ծաղիկներ հագան. Մի աղջիկ եկավ, մի մենակ քաղվոր, Գետի եզերքին շըրջում էր մոլոր, Շըրջում էր մոլոր, խընդում ու լալիս, Երգեր է ասում ու ման է գալիս։ — Սիրուն աղջի՛կ, ի՞նչ ես լալիս Էդպես մենակ ու մոլոր, Ի՜նչ ես լալիս ու ման գալիս Էս ձորերում անեմ օր։ Թե լալիս ես՝ վարդ ես ուզում՝ Մայիս կըգա, մի քիչ կաց, Թե լալիս ես՝ յարդ ես ուզում, Ա՜խ, նա գընա՜ց, նա գընա՜ց… Արտասվելով, լալով էդպես Ետ չես դարձնի էլ գերիդ, Ինչո՞ւ իզուր հանգցընում ես Ջահել կըրակն աչքերիդ։ Նըրա անբախտ շիրմի վըրա Պաղ ջուր ածա աղբյուրի, Դու էլ գընա նոր սեր արա, Էդպես է կարգն աշխարհի։ — Շնորհակալ եմ, անցվոր ախպե՛ր, Աստված պահե քու յարին. Ճամփիդ վերջում կանգնած է դեռ Անուշ ծիծաղն աչքերին… Ուրախ սըրտով դուք ձեր սերը Վայելեցեք անթառամ, Ինձ արցունք է տըվել տերը, Ես պիտի լամ, պիտի լամ… Ու ման է գալիս Երգում ու լալիս։ Երգերը անկապ, երգերը տըխուր, Արցունքի նըման հոսում են իզուր. Բայց լալիս է նա ու երգեր ասում, Ու միշտ էն անմիտ տըրտունջն է խոսում, Թե ինչպես հանկարծ աշխարքը փոխվեց, Ինչպես դատարկվեց կյանքում ամեն բան, Սարերը մընացին որբ ու անչոբան, Թե ի՛նչպես հանկարծ նա գընաց հեռու, Էլ չի՜ դառնալու, էլ չի՜ դառնալու… — Ե՛տ դառ, ե՛տ, իգի՛թ, Ե՛տ դառ, անիրա՛վ, Կարոտած յարիդ Աչքը ջուր դառավ։ Ոչխարդ էն սարով Շուռ տուր, տո՛ւն արի, Փախի՛ր գիշերով Ու թաքուն արի… Ա՜խ էն կանանչ սարի լանջին Ո՞վ է քընած էն տըղեն, Վըրեն քաշած սև յափընջին. Կուռը հանած էն տըղեն… Ջա՜ն, իմ յարն է, ջանի՛ն մեռնեմ, Ծաղկի հոտով նա հարբել, Սարի լանջին, հովի միջին Մուշ-մո՜ւշ, անուշ մըրափել։ Վե՛ր կաց, վե՜ր, իգի՛թ, Վե՛ր կաց, անիրա՛վ, Ոչխարըդ բեր կիթ, Օրը ճաշ դառավ… Արի՜, ջա՛ն, արի՜, Քու գալուն մեռնեմ, Թուխ չոբան, արի՜, Կարոտըս առնեմ։ Տեսե՛ք, տեսե՛ք, դափ ու զուռնով Ի՞նչ հարսնիք է դուրս գալի, Մարդիկ ուրախ, թոն ու ձյունով Ձի են խաղում, չափ տալի… Աղջի՛, աղջի՛, մըտիկ արեք, Էս ի՞նչ տեսիլք ես տեսա. Ո՞վ է տեսել էդպես հարսնիք— Ո՛չ հարս ունեն, ո՛չ փեսա… Բերում են հըրեն, Ամա՜ն, մեր տան դեմ… Վե՛ր դըրեք, վըրեն Հյուսերըս քանդեմ… Ես է՜լ եմ գալիս, Էդ ու՞ր եք տանում… Ինձ էլ թաղեցեք Իր գերեզմանում… Ա՜խ, չէ՜, ամա՜ն, ասում են դա Մի դիակ է լո՜ւռ, հոտած, Արյունը չոր դեմքի վըրա. Աչքերն անթա՜րթ, սպիտակած։ Նա սիրուն էր, անուշահոտ, Աչքերը լի ծիծաղով, Նա գալիս է ցողոտ, շաղոտ, Հանաքներով ու խաղով… Արի՜, ջա՛ն իգիթ, Արի՜, անիրա՛վ, Կարոտած յարիդ Աչքը ջուր դառավ։ Էլ մի՛ ուշացնի, Ես շատ եմ կացել… Էլ մի՛ լացացնի, Ես շատ եմ լացել… Տե՜ս, կըխռովե՜մ, Լաց կըլեմ ես է՜լ… Չեմ խոսիլ քեզ հե՜տ… Չեմ սիրիլ քեզ է՜լ…

Անլըռելի վըշվըշում է Պըղտոր ջուրը Դեբեդի, Նըրա ափին կանաչում է Մենակ շիրիմն իգիթի։ Նըրա շուրջը հեգ սիրուհին Թընդացնում է ողբ ու լաց, Ձեն է տալիս իր Սարոյին Ու պըտըտվում մոլորված։ Ու հոսում է գիշեր-ցերեկ Արցունքն անբախտ աղջըկա, Բայց իր սիրած տըղան երբեք Չըկա՜, չըկա՜ ու չըկա… Վըշվըշում է գետը— վո՜ւշ, վո՜ւշ, Ու հորձանք է տալիս հորդ, Ու կանչում է «Արի՜, Անո՛ւշ, Արի՜, տանեմ յարիդ մոտ…» — Անու՜շ, ա՛յ աղջի՜, Անո՛ւշ, տո՜ւն արի… Կանչում է մերը վերևից, կանչո՜ւմ. Լո՜ւռ են ձորերը, լո՜ւռ են ահռելի, Դուշման Դեբեդն է մենակ մըռընչում։ Վուշ-վո՜ւշ, Անո՛ւշ, վուշ-վո՜ւշ, քույրի՛կ, Վո՜ւշ քու սերին, քու յարին… Վուշ-վո՜ւշ, Սարո՛, վուշ-վո՜ւշ, իգի՛թ, Վո՜ւշ քու սիրած սարերին…

Համբարձման գիշեր, էն դյութիչ գիշեր, Կա հըրաշալի, երջանիկ վայրկյան. Բացվում են ոսկի երկընքի դըռներ, Ներքև պապանձվում, լըռում ամեն բան, Ու աստվածային անհաս խորհըրդով Լըցվում բովանդակ Նըրա սուրբ գըթով։ Էն վեհ վայրկենին չըքնաղ գիշերի՝ Երկընքի անհո՜ւն, հեռու խորքերից, Անմուրազ մեռած սիրահարների Աստղերը թըռած իրար են գալիս, Գալի՜ս՝ կարոտով մի հեղ համբուրվում Աշխարհքից հեռո՜ւ, լազուր կամարում։