Ռափայել Պատկանյան - Առյուծի սթափումը

Այդ ծանըր լուծը մինչև ե՞րբ կըրեք — Դարավոր լուծը անգութ չար տաճկաց, Ըստըրկի կյանքին մինչ ե՞րբ համբերեք Ու ծանակ լինիք դուք օտար ազգաց։ Մինչև ե՞րբ ձեր սուրբ սեղան ու խորան Գերեզմանք, մատրունք, սուրբ եկեղեցիք — Պիտ լինին քուրդի պիղծ ոտից կոխան, Մինչ ե՞րբ ձեր վրա պիտ թըքնեն մարդիկ։ Մինչև ե՞րբ անմեղ, մաքուր հայ կույսեր, Մինչև ե՞րբ պարկեշտ, ամոթխած կնանիք Պիտ լըցնեն թուրքաց զազիր հարեմներ.— Այս նըվաստ կյանքը մինչ ե՞րբ պիտ տանիք։ Մինչ ե՞րբ վաստակիք արյուն-քըրտինքով Ու անտանելի բեռի տակ թեքվիք, Մինչև ե՞րբ լըլկե սոսկալի ձեզ սով, Մինչ ե՞րբ կողոպտվիք, մինչ ե՞րբ կեղեքվիք։ Մինչև ե՞րբ պիտի պարզամիտ լինիք Ու անասունեն օր անցնուք դուք վատ, Մինչ ե՞րբ խոստմունքով դուք պիտի խաբվիք,— Չի մընաց ձեր մեջ ոչ հույս, ոչ հավատ։ Չի հասա՞վ ժամը, ժամը սոսկալի Սոսկալի վըրիժու, արդար հատուցման, Վերջին ժամ՝ ամեն հայի ցանկալի, Կենաց ժամ և կամ ժամ ազնիվ մահվան։ Դե՜հ, ելե՛ք, հայեր, ոտքի կանգնեցե՛ք, Ահա թըշնամին կա ձեր հանդիման, Ջըլոտ ձեր բազկաց ուժը փորձեցեք, Ինչպես սովրեցուց ձեզ Քաջըն-Վարդան։ Գիտեմ՝ զենք չունիք. բայց մի՛ սարսափիք, Առե՛ք ինչ հանդեպ կա՝ կացին, խոփ, բահ, Սուտ-պարծուկ և ոչ արի է տաճիկ, Հուժկու ձեռքերով արե՛ք խեղդամահ։ Գիտեմ՝ անտեր եք, չունիք կարեկից, Բայց մի՛ վըհատիք ու մի՛ սոսկացեք, Սերն ազատության է ձեր զինակից, Հուսով փըրկության քաջալերվեցե՛ք։ Ուր և կոխեք ոտք, մահ սերմանեցե՛ք, Ցըմահ կըռվեցեք, հարե՛ք անխընա. Գոռ դաշտեն — մի՞թե երբեք լսած չեք, Որ ստրուկն ազատ մարդ կըվերադառնա։ Ու գոռաց երկինք, գոռացին սարեր, Հա՛, ծածանեցավ հայկական դրոշակ, Արյամբ լըցվեցան հայրենյաց ձորեր — Շուտ ազատության է բարի գուշակ։ Ահա՛ ոսոխներն իրար դիպեցան — Վարձկան դահիճներն ու ազատ որեար… Հա՜յ, քեզ լըլկողին արա ցիրուցան Հա՜յ, արագ շարժե մանգաղ ու տապար։ Հա՛յ-մարդ՝ պըստիկ ճիգ, էլի պըստիկ գրոհ, Ջարդ-բուրդ արա՛, մի՛ կորցնիլ հույս, հավատ, Էլի՛ փոքր ինչ մահ, էլի՛ փոքր ինչ զոհ, Եվ… սուրբ Հայաստան կըկանգնի ազատ։

Այդ ծանր լուծը մինչեւ ե՞րբ կրէք — Դարաւոր լուծը անգութ չար տաճկաց, Ստըրկի կեանքին մինչ ե՞րբ համբերէք Ու ծանակ լինիք դուք օտար ազգաց։ Մինչեւ ե՞րբ ձեր սուրբ սեղան ու խորան Գերեզմանք, մատրունք, սուրբ եկեղեցիք — Պիտ լինին քուրդի պիղծ ոտից կոխան, Մինչեւ ե՞րբ ձեր վրայ պիտ թըքնեն մարդիկ։ Մինչեւ ե՞րբ անմեղ, մաքուր հայ կոյսեր, Մինչեւ ե՞րբ պարկեշտ, ամօթխած կնանիք Պիտ լըցնեն թուրքաց զազիր հարեմներ.— Այս նուաստ կեանքը մինչ ե՞րբ պիտ տանիք։ Մինչ ե՞րբ վաստակիք արիւն-քրտինքով Ու անտանելի բեռի տակ թեքուիք, Մինչեւ ե՞րբ լլկե սոսկալի ձեզ սով, Մինչ ե՞րբ կողոպտուիք, մինչ ե՞րբ կեղեքուիք։ Մինչեւ ե՞րբ պիտի պարզամիտ լինիք Ու անասունէն օր անցնուք դուք վատ, Մինչ ե՞րբ խոստմունքով դուք պիտի խաբուիք,— Չի մնաց ձեր մէջ ոչ յոյս, ոչ հաւատ։ Չի հասա՞ւ ժամը, ժամը սոսկալի Սոսկալի վրիժու, արդար հատուցման, Վերջին ժամ՝ ամէն հայի ցանկալի, Կենաց ժամ եւ կամ ժամ ազնիւ մահուան։ Դե՜հ, ելէ՛ք, հայեր, ոտքի կանգնեցէ՛ք, Ահա թըշնամին կայ ձեր յանդիման, Ջլոտ ձեր բազկաց ուժը փորձեցէք, Ինչպէս սովրեցուց ձեզ Քաջն-Վարդան։ Գիտեմ՝ զէնք չունիք. բայց մի՛ սարսափիք, Առէ՛ք ինչ հանդէպ կայ՝ կացին, խոփ, բահ, Սուտ-պարծուկ եւ ոչ արի է տաճիկ, Հուժկու ձեռքերով արէ՛ք խեղդամահ։ Գիտեմ՝ անտէր էք, չունիք կարեկից, Բայց մի՛ վըհատիք ու մի՛ սոսկացէք, Սէրն ազատութեան է ձեր զինակից, Յուսով փըրկութեան քաջալերուեցէ՛ք։ Ուր եւ կոխէք ոտք, մահ սերմանեցէ՛ք, Ցըմահ կըռուեցէք, հարէ՛ք անխնայ. Գոռ դաշտէն-միթէ՞ երբեք լսած չէք, Որ ստրուկն ազատ մարդ կը վերադառնայ։ Ու գոռաց երկինք, գոռացին սարեր, Հա՛, ծածանեցաւ հայկական դրօշակ, Արեամբ լըցուեցան հայրենեաց ձորեր — Շուտ ազատութեան է բարի գուշակ։ Ահա՛ ոսոխներն իրար դիպեցան — Վարձկան դահիճներն ու ազատ որէար… Հա՜յ, քեզ լլկողին արա ցիր ու ցան Հա՜յ, արագ շարժէ մանգաղ ու տապար։ Հա՛յ-մարդ՝ պըստիկ ճիգ, էլի պըստիկ գրոհ, Ջարդ-բուրդ արա՛, մի՛ կորցնիլ յոյս, հաւատ, Էլի՛ փոքր ինչ մահ, էլի՛ փոքր ինչ զոհ, Եւ… սուրբ Հայաստան կը կանգնի ազատ։